Baile
As BéarlaAs Gaeilge
Cuardaigh le haghaidh Cliceáil chun Cuardach a dhéanamh
Ard-Chuardach
Leagan Inphriontáilte
Na Ranna go LéirTreoracha CleachtaisRialacha Cúirte Téarmaí & Suíonna
Dialann Dlí Oifigí & LéarscáileannaBreithiúnais & Cinntí

Inniúlacht tiomnaithe

Sula mbíonn uacht bailí, ní mór don duine a dhéanann an uacht bheith slánmheabhrach chun diúscartha (is é sin, an inniúlacht riachtanach tiomnaithe a bheith acu) an tráth a dhéanann siad an uacht.

Ó pheirspictíocht aturnae, d’fhéadfadh an tsaincheist seo bheith ina tábhacht ag dhá thráth:

Tar éis treoracha a fháil chun uacht a chomhlíonadh.

Sa chás gurb ann do shaincheist maidir le hinniúlacht tiomnaithe tiomnóra bheartaithe, b’fhearr a mholfaí don aturnae a fuair na treoracha chun an uacht a dhréachtú, chun liachleachtóir ginearálta an tiomnóra bheartaithe a fhiosrú maidir le cibé acu an bhfuil nó nach bhfuil an inniúlacht riachtanach tiomnaithe ag an duine atá i gceist chun an cháipéis sin a chomhlíonadh.

Sa chás go mbíonn an liachleachtóir sásta go bhfuil an duine sin slánmheabhrach chun diúscartha, bheadh sé ina dhea-chleachtas go bhfaigheadh an t-aturnae mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe ón gcleachtóir sin.

A luaithe a chomhlíontar an uacht, ba cheart an mhionnscríbhinn agus an bhunuacht thuasluaite a choimeád in oifigí an aturnae go dtí gur gá an uacht a chruthú.

Ba cheart do chleachtóirí a thabhairt faoi deara, sa chás go bhfuil an tiomnóir ina c(h)oimircí cúirte cheana féin, gur gá ordú a fháil ó Uachtarán na hArd-Chúirte sular féidir leis an gcoimircí atá i gceist uacht a chomhlíonadh.

Nuair a fhaigheann an tiomnóir bás agus nuair a dhéantar iarratas ar an Oifig Promhaidh chun uacht a chruthú.

Laistigh de chomhthéacs na hOifige Promhaidh, ní eascraíonn saincheisteanna um inniúlacht tiomnaithe go dtí go bhfuil tiomnóir tar éis bás a fháil.  Nuair a dhéantar iarratas ar an Oifig Promhaidh le huacht duine mhairbh a chruthú agus chun Deonú Promhaidh a eisiúint in eastát an mhairbh, láimhseálfaidh an Oifig Promhaidh an uacht faoi chaibidil amhail bheith déanta ag duine slánmheabhrach chun diúscartha murab ann do tháscairí a chruthódh buairt maidir le hinniúlacht tiomnaithe an tiomnóra.

I measc na dtáscairí siúd tá an méid a leanas:

  1. Fuair an tiomnóir bás in institiúid shíciatrach nó aonad cúram Alzheimer/néaltraithe.
  2. Fuair an tiomnóir bás agus é/í ina c(h)oimircí cúirte.
  3. Tugann teastas báis an tiomnóra aon cheann de na cúiseanna báis a leanas le fios cibé acu mar an bpríomhchúis bháis nó mar riocht a bhí ann cheana féin: galar Alzheimer, néaltrú, lagú cognaíoch.

 

Is ar an aturnae atá an dualgas a chur in iúl don Oifig Phrobháid má tá feidhm ag aon cheann de na táscairí thuasluaithe. Mar phrionsabal ginearálta, sa chás go dtagann na táscairí sin chun solais, d’fhéadfadh go mbeadh mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe ag teastáil ón Oifig Promhaidh.

Mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe.

Sa chás gur mhionnaigh liachleachtóir mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe tráth comhlíonta na huachta, ní bheidh aon saincheisteanna ag an Oifig Promhaidh ina thaobh.

Sa chás nár mionnaíodh mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe tráth comhlíonta na huachta, agus gur léir anois gurb ann do cheann amháin nó níos mó de na táscairí, déanfaidh an Oifig Promhaidh scrúdú ar an uacht lena dheimhniú an bhféadfadh coimhlint eascairt dá n-admhófaí an uacht lena chruthú.

Mar shampla, má fhágann tiomnóir a (h)eastát go léir lena c(h)éile nó sa chás go bhfaigheann a c(h)éile bás sula bhfaigheann a leanaí bás, ní bheidh aon tsaincheist i gceist maidir le hinniúlacht tiomnaithe an tiomnóra.  Daoine iad seo a d’fhéadfadh sochar a bhaint faoi uacht an tiomnóra agus ní gá mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe a lorg sa chás seo.

Má fhágann tiomnóir a (h)eastát le coimhthíoch nó le duine muinteartha amháin, áfach, agus daoine eile muinteartha dá t(h)eaghlach féin a eisiamh, is é is dóichí go lorgófar mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe sa chás seo. Is tábhachtach a thabhairt faoi deara go ndéanfar breithniú ar gach cás ar a dtuillteanais féin.  Mar phrionsabal ginearálta, sa chás go bhféadfadh coimhlint eascairt, eascróidh an gá leis an mionnscríbhinn sin a sholáthar.

Ar uairibh, tá fad suntasach ama caite idir dáta comhlíonta na huachta agus dáta an bháis. Ní dhíbreoidh an fhíric seo í féin an gá le mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe.  Ní ligeann imeacht ama, é féin, don Oifig Promhaidh an tátal a tharraingt go raibh an tiomnóir den inniúlacht riachtanach chun an uacht a dhéanamh ag an tráth faoi chaibidil. Breithneofar ar gach cás laistigh de chomhthéacs a gcuid cúinsí féin.

Ó liachleachtóir is ea an rogha fianaise i leith inniúlacht tiomnaithe tiomnóra. Má tá bás faighte ag liachleachtóir an tiomnóra tráth comhlíonta na huachta agus mura bhfuil aon rochtain ag an liachleachtóir a cuireadh in ionad an liachleachtóra mhairbh ar nótaí leighis a c(h)omharba, glacfaimid le mionnscríbhinn ón aturnae a ghlac leis na treoracha agus a dhréachtaigh an uacht faoi chaibidil.

Ar uairibh, glacfaidh an Oifig Promhaidh le mionnscríbhinn um inniúlacht tiomnaithe ó liachleachtóir nárbh é/í comhairleoir leighis an tiomnóra tráth comhlíonta na huachta ach, ina ionad sin, a bhí ina c(h)omhairleoir leighis dá éis sin. Tá seo inghlactha sa chás:

  1. go bhfuair dochtúir bunúil an tiomnóra bás agus
  2. tá aithne roinnt blianta ag a d(h)ochtúir nua ón tráth sin i leith agus
  3. le linn na tréimhse seo, ba léir go raibh sláinte ag an tiomnóir agus nár léir saincheisteanna inniúlachta meabhraí ach ag tráth ina dhiaidh sin agus ag tráth níos déanaí ná sin, b’fhéidir.

 

Is fearr mionnscríbhinní um inniúlacht tiomnaithe ná litreacha ó liachleachtóirí.